Tôi có người bạn vong niên, họa sĩ Hoàng Đăng Nhuận. Cả đời anh chẳng biết làm nghề gì khác ngoài chuyện vẽ. Những năm sau 1975, kinh tế khó khăn, để đắp đổi qua ngày hòng tiếp tục đeo đuổi đam mê cầm cọ, anh nghĩ ra một cách: về nhà ở Châu Ê trồng hoa phượng cúng, đem ra chợ bán.

Nét thơ mộng của cầu Trường Tiền.

Hoa có bao nhiêu đều bán hết, nhất là các ngày lễ. Hoa cúng vẫn là hình ảnh không thể thiếu trên bàn thờ nhà Huế, dù những năm tháng ấy, nhiều người còn phải ăn độn. Thế đấy, với người Huế, hoa đã đi vào đời sống tâm linh tự bao đời.

Hoa cũng đã góp phần thăng hoa cuộc sống người Huế. Có lần tôi về làng hoa giấy Thanh Tiên, được nghe một bà lão làng nghề kể "đầu đuôi câu chuyện".
 
Nguyên trước đây, làng chuyên trồng hoa, rồi có mấy năm lụt, dân làng không biết lấy đâu ra hoa để bán, trong khi người Huế thì không thể thiếu hoa, vì thế dân làng nghề mới nghĩ ra cách làm hoa giấy. Sự tích làng nghề ra đời trong ý thức tồn tại đồng thời để thỏa mãn một nhu cầu bức thiết của người dân cố đô.

Với người Huế, hoa là bầu bạn tri kỷ, gần gũi mà thân kính. Từ phủ đệ quyền quý đến nếp tranh nông dân, trong ý thức tạo lập không gian nhà vườn của người Huế, hoa luôn chiếm vai trò trung tâm, là hồn vía của bản thiết kế nhà vườn. Người ta trồng hoa ở những nơi trang trọng: Trên giàn mái cổng, dọc lối vào, sau bình phong, cạnh hồ nước trước sân...

Hoa nhài, hoa mộc... bé xíu để chủ nhân thả vào ấm trà buổi sớm cho thoảng thơm hương sương cỏ đất trời. Trồng hoa ở Huế thường ẩn hàm ý nghĩa. Hồ nước trước sân mà thiếu đi hoa sen, hoa súng thì mất đi sức sống. Hoa trang đỏ nghiêm trang ở nghĩa trang như niềm luyến tiếc. Tỷ muội, tường vi khép nép dưới khung cửa sổ bên phòng khuê nữ. Phượng đỏ rưng rưng trên đường đi học. Hoa ngô đồng hồng giêng hai tiết xuân. Lá ngô đồng gợi nỗi sầu thu đến... Ngô đồng là cây quý phương bắc, nằm trong danh mục quà tặng các vương triều phương nam.

Vua Minh Mạng sai biền binh cầm lá ngô đồng (Trung Quốc) lên Hoàng Liên Sơn khảo sát, và bất ngờ phát hiện: nước Việt ta cũng có ngô đồng. Gần đây Công ty Cây xanh Huế đã triển khai nhân giống để ngô đồng xuất hiện nhiều hơn trong không gian xanh cố đô. Lại nhớ cứ vào độ tiết xuân, họa sĩ Bửu Chỉ thường uống cà-phê sát bờ bao công viên Tứ Tượng. Hóa ra anh mê đắm màu tím nhạt vương vấn của hoa ngô đồng. Mùa hoa đi qua, họa sĩ cũng đi đâu mất.

Trong giới văn chương, nhạc họa xứ Huế, thì ai cũng hơn một lần nhắc đến hoa với sự gắn bó nao lòng. Nhiều tác giả còn xem hoa như một đối tượng để tỏ lòng. Mỗi loài hoa với mỗi người mang một tâm sự riêng. Mỗi loài đều mang trong mình những số phận riêng, một tiếng nói thầm thì với nhiều cung bậc khác nhau, là nỗi niềm của đất đai cây cỏ dâng tặng cho con người. Vì thế, người Huế sống có trách nhiệm với hoa. Họ chăm sóc hoa như vun đắp niềm vui sống. Hoa trở thành biểu tượng trong tâm thức văn hóa của người.

Hồ Sĩ Bình (Xuân MTTN 2010)